АО «QazTrade» ҚР Сауда және интеграция министрлігімен және Халықаралық сауда орталығымен бірлесіп «ЕО-ның шекаралық көміртек түзету механизмі (CBAM): сәйкестік талаптары және Қазақстанның алюминий саласы мен басым секторлары үшін сауда салдары» тақырыбында вебинар өткізді. Іс-шара ЕО қаржыландыратын Ready4Trade Central Asia жобасы аясында өтті.
Еуропалық комиссияның (2024 ж.) деректеріне сәйкес, Қазақстаннан ЕО-ға экспортталатын тауарлардың ішінде CBAM механизміне ерекше сезімтал болуы мүмкін 6 санат ерекшеленеді.
Жанармай және минералдық өнімдер. 2024 жылы олардың ЕО-ға импорты 31,8 млрд еуроға жетті, бұл жалпы жеткізілім көлемінің 95%-дан астамын құрады. Өсім өткен жылмен салыстырғанда 11,6%-ды құрады. Қазақстан маңызды энергия жеткізушісі болып қалып отыр, және дәл осы санат ЕО климаттық саясатына ең бейімделгіш.
Түсті металдар, оның ішінде алюминий. 2024 жылы жеткізілім көлемі 410 млн еуроға жетті немесе импорттың 1,2%-ын құрады, бірақ көлем шамамен 40%-ға қысқарды. Алюминий ең осал тауарлардың бірі болып табылады және қазірдің өзінде CBAM талаптарына сезімтал.
Шойын және болат. 2024 жылы ЕО-ға экспорт 204 млн еуроны құрады немесе импорттың 0,6%-ы, және 27,1%-ға төмендеді. Бұл сектор тікелей CBAM реттеу аясына түседі және жаңа ережелердің салдарын алғашқылардың бірі болып сезінеді.
Химия өнеркәсібі өнімдері. 2024 жылы импорт көлемі 667 млн еуроға жетті немесе жалпы көлемнің 2%-ы. Өсім 26,5%-ды құрады. Сектор оң динамика көрсетуде, бірақ сонымен қатар реттеу аймағына түсуі мүмкін.
Басқа жартылай фабрикаттар. 2024 жылы жеткізілімдер 95 млн еуроны құрады немесе импорттың 0,3%-ы. Дегенмен, көлем 38,5%-ға төмендеді. Бұл сегменттің сауда ережелерінің өзгеруіне сезімтал екенін көрсетеді.
Машиналар мен көлік құралдары. 2024 жылы импорт көлемі 60 млн еуроны құрады немесе импорттың 0,2%-ы. Құлдырау 11,5%-ды құрады. Үлесі аз болғанына қарамастан, сектор көміртек қарқындылығын ескере отырып, CBAM-ның жанама әсеріне ұшырауы мүмкін.
Вебинарды аша отырып, «QazTrade» АҚ басқарма төрағасының орынбасары Нұрлан Құлбатыров CBAM талаптарына бейімделу шұғыл міндет екенін атап өтті. Ол жаңа ережелер өндірісті жаңғыртуға және Қазақстанның Еуропада сенімді жеткізуші ретіндегі позициясын нығайтуға ынталандыруы мүмкін деді.
Еуропалық Одақ Қазақстанның ең ірі сауда серіктесі болып қала береді. 2024 жылы оның үлесіне ел экспортының 37%-ы тиесілі болды. Әсіресе алюминий, тыңайтқыш және шойын секторлары CBAM талаптарына өте сезімтал. 2024 жылы алюминий экспорты 662 млн АҚШ долларын құрады, оның 225 млн АҚШ долларынан астамы ЕО нарықтарына жіберілді. Бұл деректер ЕО-ның Қазақстан экспорты үшін стратегиялық бағыт екенін дәлелдейді.
Тыңайтқыш экспортының 17%-ы немесе шамамен 40 млн АҚШ доллары ЕО елдеріне жөнелтіледі, бұл да ЕО нарығының маңыздылығын көрсетеді. Ал темір экспортының тек 6,2%-ы ғана ЕО-ға бағытталған.
Өз кезегінде, Халықаралық сауда орталығының өкілі Фабиана Фонг ЕО-ның сауда және климаттық саясатына шолу жасап, CBAM-ның реттеу жүйесіне қалай кіріктірілгенін түсіндірді.
Вебинардың құндылығы – кейбір сессиялардың практикалық сипатта болғанында. Қатысушылар экспорттаушылар жаңа механизммен жұмыс істеу үшін қандай нақты қадамдар жасауы қажет екенін түсінікті түрде білді. Сондықтан бұл іс-шара CBAM-мен тікелей бетпе-бет келетін өнеркәсіптік кәсіпорындар үшін ерекше маңызды болды.
EY Consulting компаниясының аға менеджері Войцех Залевский алюминий және болат өнеркәсібінде CBAM талаптарын сақтау бойынша практикалық нұсқаулық беріп, шығарындыларды есепке алу мен есептілік, деректерді верификациялау және экспорттаушылар мен импорттаушылар арасындағы өзара іс-қимыл тәртібіне егжей-тегжейлі тоқталды.
Сессиялар барысында кәсіпорын өкілдері шығарындылар мониторингі, CBAM тізілімінде тіркеу, есептілікті ұсыну рәсімдері және көміртек сертификаттарын сатып алу бойынша практикалық сұрақтар қойды. Бұл тақырыптың өзектілігін және бизнесті жаңа сауда жағдайларына дайындау қажеттілігін көрсетті.
Женева халықаралық қатынастар институтының профессоры Жюст Пауйлен CBAM Қазақстанда өз жасыл стандарттарын дамытуға түрткі болуы мүмкін екенін атап өтті. Копенгаген университетінің зерттеушісі Мариос Токас CBAM-ның ЕО-ның басқа экологиялық бастамаларымен байланысы туралы айтып, реттеуші тәсілдердің жақындасуының маңыздылығын атап өтті.
Вебинарға еліміздің жетекші өнеркәсіптік компаниялары – «Qarmet» АҚ және Eurasian Resources Group (ERG) белсенді қатысты. Мемлекеттік органдар тарапынан климат және өнеркәсіптік саясатты қалыптастыратын негізгі құрылымдар – Экология және табиғи ресурстар министрлігі, Индустрия және құрылыс министрлігі, сондай-ақ Қаржы министрлігінің Мемлекеттік кірістер комитеті қатысты.
Естеріңізге сала кетейік, бұған дейін «QazTrade» АҚ ЭЫДҰ-мен бірлесіп Қазақстанның декарбонизациясы қиын салаларындағы өнеркәсіптік экспорттаушылары үшін Нұсқаулық әзірлеген болатын. Құжатта үкімет пен бизнеске CBAM-ға бейімделу, төмен көміртекті технологияларды енгізу және өндірістің энергия сыйымдылығын азайту бойынша ұсыныстар берілген. Сондай-ақ халықаралық тәжірибе мысалдары көрсетілген, бұл өтпелі кезеңде кәсіпорындарға тірек бола алады.